Keramisch vragenuurtje.

November, midden november, wapenstilstand...
De in september aangekochte basissetjes voor boetseren en pottenbakken zijn nu al volop in gebruik en de eerste werkstukjes zijn gebakken. Ik zie ze wel graag komen, die nieuwelingetjes, aarzelend vragend of ik wel klei verkoop in dat winkeltje van mij, "gewone boetseerklei" of "klei om mee te draaien, witte" ? Of een beetje overmoedig, klaar om hun werk van kleur te voorzien. Voorzichtig vraag ik of ze aardewerk gaan bakken of steengoed, of ze gieten, dompelen, spuiten of schilderen willen met hun glazuur? Wenkbrauwen de hoogte in. Eh, of het over voedingsrecipiënten gaat of een beeld dan misschien? En, moet het dan nog eens gebakken worden? Welke temperatuur? Hoezo?
...
Vorig weekend was ik op de tentoonstelling in de club (Sueva, Zwevegem) waar ik ook op die manier debuteerde, nu wel al 20 jaar geleden. Vol overtuiging wandelde ik, jaren geleden, in al mijn onschuld en onwetendheid, op de begeerlijke draaimolentjes af en keek eens rond: "Hoe begin ik eraan om een potje te draaien?" De mevrouw die de pottenbakkers initieerde was er niet en dus kreeg ik wat recupklei om "eens te proberen". Recupklei, jawel, met hele dikke chamottekorrels in!

Annemie, de mevrouw dus, heeft nog wel wat tijd in mij gestoken achteraf, maar het heeft daarna bijna 12 jaar geduurd voor ik me er weer eens deftig aan waagde... Het eerste potje koester ik nog steeds.
Dit maar om te zeggen dat ik er begrip voor heb: onwetendheid. Meer nog, ik heb er behoorlijk wat ervaring in!
...
Weerom al wat jaren geleden begon ik serieus te denken over een toekomst als kleiboerin en vond ik dat ik een behoorlijke opleiding moest hebben om zelfbewust voor mijn publiek aan te treden. Op dus naar Syntra West in Brugge.
Nog steeds merk ik dat je daar een heel behoorlijke basis krijgt wat betreft de technische bagage die met klei en keramiek te maken heeft. Op dat vlak maak ik er graag reclame voor.
...
Ondertussen is mijn horizon alleen maar breder geworden, interesse, studie, internet en literatuur, maar ook vooral heel veel contact met keramisten en pottenbakkers allerlei zijn daar verantwoordelijk voor en daarom wil ik graag mensen op weg helpen.

Volgende week woensdag ga ik weer op missie. In de "keramische vragenuurtjes" toon ik wat er allemaal bestaat, waar het voor dient en welk resultaat je ermee behaalt. Precies, het is waarschijnlijk ook commercieel te noemen, want ik haal zowat alles boven wat ik aan klei, engobes, glazuren en gereedschap aan de man breng en je krijgt een deel van het inschrijvingsgeld terug betaald in een aankoopbon, maar, geloof me, daar is het in de eerste plaats niet om te doen. Ik kan namelijk zo genieten van die ondeugende twinkeling in de ogen van iemand die me daarna nog om "een pakske klei" komt vragen!
...
Wees welkom met al je vragen. Graag een seintje vooraf als je mee komt luisteren.

De kop van De Koploper.

De eerste jaren nadat ik vast besloten was verder te gaan met de keramiek, wou ik wel eens zien wat die wereld te bieden had. Eén van de meest aangewezen plekken om het aanbod te verkennen, zijn de keramiekmarkten. Het zonnige Frankrijk loopt ervan over in de warmere maanden, zo vanaf april, mei tot laat in het najaar. Dat reserveren we voor de vakantiemaanden, een uitstapje in die richting. In Duitsland, ook een van dé landen bij uitstek voor de keramisten, wegens o.a. de hele Westerwald-regio met kwalitatieve klei in de ondergrond, worden ook behoorlijk wat mooie markten gehouden, zoals in juni in Höhr-Grenzhausen, de thuishaven van Fritz Rossmann die hier een workshop met porselein gaf. Nederland, op dat en nog andere vlakken soms een beetje het kleine broertje van Duitsland, kan je ook een aantal mooie markten bezoeken: Maaseik in juni, Dordrecht in oktober, het indrukwekkende Keramisto in Milsbeek in september, de tweejaarlijkse Goudse keramiekdagen en de evenementen in het historische Delft. Ik vergeet hier zeker nog een aantal mooie markten op mijn lijstje...

België hinkt een klein beetje achterop. Uiteraard hebben we het grootse evenement in het Waalse Andenne, de keramiekbiënnale waarbij in de gehele stad overal exposities zijn en een grote markt met zeer kwalitatieve keramiek. Maar hier in Vlaanderen, komt het wat trager op gang. Sinds enkele jaren is er een markt in Wachtebeke, die in 2010 verhuist naar Wippelgem, of all places, het wordt even zoeken met de GPS, maar misschien krijgt het wel terug het "kasteelallure" waarin de eerste edities zich baadden toen Beervelde de honneurs waarnam...

Zoals hogerop vermeld, is Duitsland een bakermat voor de keramiek en in het kleine Duitse stukje België ligt Raeren, waar naast het interessant keramiekmuseum ook tweejaarlijks een keramiekmarkt gehouden wordt. Deze laatste vindt plaats in september, ook dit jaar. Tijdens mijn eerste bezoek, was ik behoorlijk onder de indruk van het werk van Atelier Hasenberg. Tot op dat moment had ik niet veel meer gezien dan de witte, bruine en roodbruine huid van de naakte klei en de frisheid aan kleuren in het werk van dit Duitse koppel bracht me wat van mijn stuk. Als student was ik een tijd lang fan geweest van the Memphis style ontstaan rond de grote Oostenrijks-Italiaanse architect-designer Ettore Sottsass. Hij wilde het ontwerpen van het belemmerende juk van de industriële fabrikatie-druk ontdoen, onder het motto: “Don’t take design too seriously”, d.m.v. het gebruik van "ordinaire" basic vormentaal en fel kleurgebruik.

In 1978, Sottsass was al ruim 60 (een late maar productieve midlife?), schaarde hij een groep twintigers om zich heen. De stijl kreeg zijn naam vanuit een liedjestekst van Bob Dylan: "Stuck Inside of Mobile (With the Memphis Blues Again)" en ontstond bij het ontwerpen van een meubel- en verlichtingslijn, geïnspireerd op rock-and-roll, (P)op-Art, Elvis (Memphis is de geboorteplaats van The King), de Amerikaanse suburbs en anderzijds Egypte, de farao's en de god van de kunsten, Ptah (in Memphis, hoofdstad van het oude Egypte, stond de tempel van die god) . Experimenten met niet voor de hand liggende materialen, historische vormentaal, wereldse leopardprints en stripmotieven in de kleuren van Gaudi, flirtten onbeschaamd met de kitsch in de wereld van design, waar tot dan toe hautain 'bon ton, bon chic, bon genre' gesofisticeerd de scepter zwaaide. (Welgeteld één keer heb ik zelf een daarop geïnspireerd ontwerp ingediend, mijn punten bewezen dat ook in onze opleiding dergelijk gedrag niet echt werd geduld...)

Maar Sottsass kwam er wel een vijftal jaar zeer succesvol mee weg, tot hij de groep verliet, op het hoogtepunt van de roem, om zich terug ten volle op de architectuur toe te leggen.

Maar, de keramiek dus. Hierboven staat een keramisch object (suikerpot?) van Matteo Thun, Nefertiti. Bovenaan het artikel staat een theepot uit dezelfde reeks. De jonge architect bracht verschillende keramische ontwerpen uit tijdens de Memphibeweging waarvan hij medeoprichter was.

En daar, op die markt in Raeren, maakten de vrolijke felle kleuren in combinatie met ritmische zwart-wit motieven de herinneringen aan die periode in mij wakker, op de stand van Ines en Christoph. Ines is keramiste, Christoph de schilder. Speelse keramiek.



Hun kopjes worden mijn "eerste kop van de... week? ... maand? van De Koploper": (sinter-)engobes op basis van kleurrijke body stains en hier en daar een vleugje transparant glazuur, meestal functioneel gericht.

Nieuw speeltje.

Sneeuw. Alles is wit. Een beetje ongerust soms als mijn jongens weg gaan, als mijn wederhelft de auto instapt om naar het werk te gaan... Moeder Kloek, ja, ik weet het! Maar voor mezelf ook: niet zo moedig als anders, doe enkele inkopen te voet, laat de wagen staan. Lang onderweg en helemaal afgekoeld.

Anderzijds vind ik de wereld wel mooi, zo wit. Zeker nu het porselein mij in de ban heeft. Als het werkstuk biscuit gebakken is, zou ik het graag gewoon wit laten. Hoe het wit warm crème wordt in de electrische oven (oxidatie) en hoe het koel grijswit wordt in de gasoven bij reductiestook. Ik probeer toch zeker elk werkstuk herkenbaar porselein te houden, een bandje blote huid, heerlijk herkenbare houvast.

Tja, het wit roept weer op poëzie in mijn ziel. En dat in deze tijd van het jaar. Nu iedereen plots gedwongen wordt aan gezelligheid te doen, kak of gene kak, de pot op! (Qua poëtisch beeld kan dit tellen...)

Na overleg hebben we dit jaar besloten geen kerstboom uit te halen. We hebben jaren een echte boom binnen gezet. Ik ging met mijn toen nog kleine jongens een hééééél groot exemplaar uitkiezen, mét wortel en dat sleepten we door de straten. Heerlijke geur in huis en naalden vinden tot in de zomer. Dan hebben we een plastieken exemplaar gekocht, omdat we het toch wat te gek vonden al die arme bomen binnen in de warmte. Daarop volgden enkele creatieve jaren, halve boom, omgekeerde boom, takjes op het verkeerde verdiep insteken, ... Met viskoord hebben we dan een raam gespannen en daar de ballen hier en daar aan opgehangen, net of ze door de kamer zweefden, Harry Potter achterna. Lichtjes achter een kaasdoek aan de schoorsteen, ik denk dat we de etalagisten af en toe het nakijken gaven.

Maar vorig jaar was het enthousiasme op en ook dit jaar hebben we niet echt inspiratie.

De lichtjes op de gevel, dat doen we wel. Mijn wederhelft is er gek op! Al voor de Sint zijn ronde heeft gedaan, begint hij erover, terwijl hij weet dat ik het pas wil na die datum, alles op zijn tijd.

Het jaareinde komt altijd een beetje te snel voor mij. Een week voor datum denk ik aan cadeautjes, menu's, sluitingsdagen voor de winkel (die je bovenaan links terugvindt)... al heb ik toch wel wat tijd over omdat ik nu minder naar de winkel ga en mijn diepvries wat meer aanspreek.

Wat doe ik dan zo al met die extra tijd? Wel, de laatste bestellingen worden geleverd, de laatste facturen moeten de deur uit, BTW-aangifte voorbereiden, inventaris maken, ...

En de blog kreeg een nieuw speeltje. Links, wat verder naar beneden, staat een overzicht van de labels die ik gebruikte. Ze hangen vast aan bepaalde artikels die over het onderwerp gaan. Zo kan je gemakkelijker iets terug vinden. Ik merk dat mensen soms een ouder berichtje terug zoeken en op die manier wordt het zoeken iets eenvoudiger. Het staat er gepresenteerd als een "wolk", zoals die gebruikt wordt om de speechen van Amerikaanse presidenten te analyseren: hoe groter het woord, hoe vaker gebruikt, hoe meer artikeltjes over dit onderwerp.

Handleiding: gewoon klikken op een woord en je hebt een overzicht van alle artikels die over het onderwerp gaan.

Een nieuw speeltje voor als je ook een beetje meer tijd hebt. Veel plezier.

De Perseïden.

Het woord is aan u.

Aandachtige lezers hebben het misschien al gezien, er is iets toegevoegd aan de artikeltjes op mijn blog. Onderaan staat het woordje: reacties. Het is dus mogelijk te reageren op wat je net gelezen hebt, zoals je al kon raden.

Tot nu toe heb ik die mogelijkheid niet ingelast, omdat ik niet echt respons verwachtte. Maar af en toe krijg ik echt een leuke mail van een lezer, iemand die een rake opmerking plaatst, iemand die terecht of onterecht, dat laat ik in het midden, iets aan de zaak wil toevoegen, een stelling wil weerleggen of een verhaal bevestigen of aanvullen.

Vanaf nu is het mogelijk dit "en publique" te doen.

Wees een rijzende ster.

Het is trouwens het moment, nu dit een nacht vol vallende sterren zal zijn. De Perseïden. Ik kijk ernaar uit. Het blijft toch een beetje magisch, zo'n ster met een staart...

Kleine, vurige inspanning voor de rust.

Elke zomervakantie hebben wij, ouders, het rijk een aantal dagen voor ons, tijdens het Chiro zomerkamp van onze 2 jongens. Gisteren begonnen we eraan, de kinderloze 10-daagse.

De avond tevoren had ik een mail gekregen van mijn leverancier van de raku-ovens, Het Kleihuis, dat de lang verwachte nieuwe branders ter beschikking waren. Ondertussen zou ook mijn laatste werkweek voor de vakantie beginnen en ik had al enkele bestellingen voor dat nieuwe type. Ik besloot meteen dat ik ervoor zou zorgen dat die mensen nog deze week bediend werden. Toen ik er gisteren, bij het ontbijt over repte dat ik donderdag nog naar Nederland zou moeten voor deze zending, stelde Philippe voor er in de namiddag om te rijden.

"Even Apeldoorn bellen", was mijn reactie en in enkele telefoontjes heen en weer was de afspraak gemaakt.

Ze zijn er dus, lieve mensen, de beloofde nieuwe zwaardere branders.

Wie wel eens een demo (naked) raku bijwoonde kent de originele versie: 15 kW, scherp van prijs, maar enkel net voldoende om de oven tot ongeveer 1000°C te brengen. De nieuwe brander geeft je minimaal 25 kW. Je kan hiermee met gemak 1100°C stoken, eventueel zelfs een keertje nog hoger. Er wordt meer mogelijk, zoals bijvoorbeeld kopermat.

Let wel, de raku-oven type 260 in haar originele uitvoering is bestand tegen 1300°C, zonder probleem, maar het is niet de bedoeling regelmatig tot die temperaturen te gaan stoken! Je kan eens een experimentje doen, een speciaal (reducerend) receptje uittesten, maar als het de bedoeling is regelmatig zulke extreme temperaturen te gaan bereiken, dan is bijvoorbeeld een stenen oven aangewezen, met een iets grotere inhoud.

De nieuwe branders bieden nog meer mogelijkheden voor zelfbouwers. Je kan op een eenvoudige manier de sproeikop veranderen zodat je brander respectievelijk een capaciteit van 35 tot 45 kW aankan. Bovendien heeft deze brander geen porseleinen branderkop, wat hem minder fragiel maakt. Minder fragiel, maar ook minder discreet, d.w.z. dat het wel meer lawaai maakt als je gaat stoken.

De zwaardere brander heeft ook een iets zwaardere prijs, wel dezelfde voor of 25, of 35, of 45 kW.

De voor- en nadelen ken je nu om je keuze te maken, even je prioriteiten overlopen.

De Koploper is nog precies 1 werkweek open, zaterdag 18 juli om 12u30 gaat de deur dicht en we doen ze hopelijk goed uitgerust weer open maandagmiddag 10 augustus om 14u.

M.J. Original

Nee, geen artikeltje over Michael Jackson, daar wordt al meer dan genoeg over geschreven en verteld, ik heb daar niks aan toe te voegen, meer nog, ik doe geen moeite er een gegronde mening over te hebben, veel verder dan een "vlot deuntje" of een "knappe choreografie" gaat het niet. Veel en veel te Amerikaans allemaal voor mij.

(Bovenstaand kasteel is ook niet Neverland of Disneyland.)

Geef mij maar Frans. Geen venten, klei! Bij De Koploper zitten een aantal zeer speciale kleisoorten in het aanbod, hoofdzakelijk Franse, de M.J. is daar een van. Voluit M.J. Original, grès Roux de Treigny, klinkt bijna van adel. Treigny is een gemeente in het departement l'Yonne, streek van de Bourgogne, ten zuiden van Parijs. Op grotere schaal is deze streek verbonden met de Puisaye, in het departement Cher, in de streek Centre. Er zijn kleigroeven en in de buurt kan je er het met houtovens bezaaide dropje La Borne (75 km) bezoeken. Het ziet er zwart van de pottenbakkers en keramisten!

Toeristisch gezien vind je in Treigny een kerk die zo imposant is dat ze de bijnaam kathedraal waardig draagt.

En voor de meer gespecialiseerde toeristen, kan je tijdens het seizoen doorlopend het prachtige kasteel van Ratilly inlopen om wat... jawel, keramiek te gaan bekijken. Dát is het dus, het kasteel bovenaan dit artikeltje.

De klei nu.

M.J. daar ben ik nog niet uit, waar die letters voor staan. M = Moutiers? Original, dat wil zeggen dat het de klei is zoals ze gewonnen en verwerkt wordt, al eeuwenlang door de mensen uit de streek, voor de fabricatie van steengoed. Je vindt ook verschillende melanges met andere kleisoorten, vandaar Original.

Roux, de rosse, duidt op de kleur. Na de biscuitbrand is deze klei warm oranje, zachter dan terracotta en minder flets dan zalmkleur. De kleur wordt er alleen maar warmer en dieper op na de elektrische hoogstook en ze zal bijna naar metalliserend warm bruinrood gaan na reductiestook, kleuren waarmee menig kapper zijn kleurend pallet Venitiaans blond zou kunnen uitbreiden.

Naast de kleur, heb je ook de consistentie. Ze komt moeilijk en dwars uit haar verpakking. Zonder grondig kneedwerk krijg je er niet veel van gedaan. Bij deze soort klei merk je meteen het belang van een grondige beurt op de massagetafel. Heel langzaam zal ze gewillig worden, maar ze geeft haar (dr)aaibaarheid slechts met veel inspanning prijs. En dan voel je het, nu is ze klaar voor het betere werk. Als ze een beetje harder is, blijkt ook het centreerwerk je zweet te eisen. Maar als je haar ook nu kan temmen, dan bloeit ze open in al haar kwaliteiten. Zeer vlot laat ze zich openen, stabiel optrekken en plastisch in alle bochten duwen. Op de draaischijf, voor alle duidelijkheid. Als ze iets harder is, gebruik ik graag slib om haar te vormen. Het slib is trouwens nogal vuil van kleur, daar moet je beter niet bij stil staan.

Ze kan de neiging tot scheuren vertonen als je haar met water verzadigt, maar een geoefende hand kan haar terug redden en eventueel kan drogen met warme lucht de nodige stevigheid bieden om het werk te stabiliseren.

Met het afdraaien wacht je best niet te lang want al meteen zet het krimpproces zich in gang. Tussen vet droog en zanderig lederhard, zit al 5% krimp, echt enorm! Het gaat snel en is ongenadig voor montagewerk, je stukken moeten dezelfde staat van droging hebben bereikt, of alles zál scheuren. Na de stook op maximale temperatuur, heb je een totale krimp van ruim 11% bereikt, iets om te verrekenen bij je ontwerp.

De hoeveelheid ijzeroxide (bijna 3.5%) zorgt ervoor dat je er rekening moet mee houden bij de keuze van je glazuur voor steengoed. Minder dekkende glazuren zullen helemaal veranderen van kleur, andere zullen er profijt uit slaan en hun mooiste kleurengamma verrijken o.i.v. deze kwaliteit.

Het moge ondertussen duidelijk wezen, ik ga voor deze klei. Het feit dat je haar in het oog moet houden dat ze goed vochtig moet blijven, dat ze bij te veel vocht behoorlijk gaat schimmelen, dat je haar heel goed moet kneden, dat ze enorm poederig zal worden bij het drogen en dan onhandelaar wordt, dat ze dominant is bij de keuze van je glazuur... Ik neem het er allemaal graag bij. Haar grillige karakter maakt de beloning van haar gewilligheid op de draaischijf alleen maar groter. Klei is vrouwelijk, deze zeker.

Een pakske klei graag...

"Een pakske klei graag." "Ik wil klei om te boetseren." Deze vragen hoor ik bijna dagelijks in De Koploper. Een eenvoudig verzoek, eenvoudig om te volbrengen, ware het niet dat er hier zo'n 70 kleisoorten beschikbaar zijn...
Als ik "welke klei?" vraag, is dan vaak het antwoord "gewoon, witte". Tja, dat reduceert het aantal mogelijkheden wel behoorlijk, maar toch.
Ik heb alle respect voor mensen die graag met klei werken en "gewoon" een pak klei willen en meestal stel ik dan enkele gerichte vragen, zoals: "Hoe groot wil je werken? Heb je graag een glad oppervlak? Ga je nog glazuren? Op welke temperatuur wordt het gebakken?..."
Niet zelden vloeit daar dan een leuk informatief gesprekje uit voort en weet de nieuwe eigenaar van het pakske klei ondertussen dat er verschillenden soorten te verkrijgen zijn en dat hij of zij best het nummer onthoudt als hij nog dezelfde wil achteraf.
Op een ontspannen moment, tijdens de vakantie, rustend in de tuin, in de zon (hoezo? in de zon?), bedacht ik dat het misschien goed zou zijn een "keramisch vragenuurtje" voor te bereiden om al die veel voorkomende vragen en problemen bij het kiezen van klei, engobe, glazuur, e.d. te bundelen. Snel stuurde ik een mail rond aan alle geregistreerde klanten met als titel: "Voor snelle slimme beslissers." En ik wachtte af.
Ondertussen zijn er nu drie van de vier sessies voorbij, elk twee maal per week. Het blijkt een schot in de roos!
Telkens als basis een drietal pagina's tekst over: "1. Klei" "2. Ongebakken klei, engobe e.d." "3. Glazuur" "4. Stoken en de oven". Anderhalf uur lang zit het publiek te luisteren, te verwerken en vragen te stellen. Men vertelt elkaar zijn ervaringen en deelt tips uit, niet enkel ikzelf voer het woord. Ondertussen krijgen ze de kans te zien wat er zo allemaal bestaat om je werk te decoreren en worden nieuwe kleisoorten ontdekt, d.m.v. de staaltjes op verschillende baktemperaturen.
Keramiek biedt zo veel mogelijkheden om je ding te doen, als je maar weet wat mogelijk is en welk resultaat je eventueel zal bekomen. Resten dan je eigen ervaringen, maar je bent aardig op weg met een klein beetje basis. Een paar weetjes, tips en aanwijzingen kunnen je behoeden voor vervelende mislukkingen zoals het aanbrengen van steengoedglazuur op een aardewerkklei.
Ik denk dat alle deelnemers zich alvast een notitieboekje hebben aangeschaft om een aantal dingen te noteren als ze iets maken. Misschien zijn er zelfs al een aantal die staaltjes maken van hun kleiresten.
Afwachten maar.
Maar het smaakt naar meer. Zo een keertje samen zitten om over een onderwerp te praten en zijn ervaringen te delen...
Misschien als er weer een inval komt, op een ontspannen moment... In de zon?!