De kop van De Koploper.

De eerste jaren nadat ik vast besloten was verder te gaan met de keramiek, wou ik wel eens zien wat die wereld te bieden had. Eén van de meest aangewezen plekken om het aanbod te verkennen, zijn de keramiekmarkten. Het zonnige Frankrijk loopt ervan over in de warmere maanden, zo vanaf april, mei tot laat in het najaar. Dat reserveren we voor de vakantiemaanden, een uitstapje in die richting. In Duitsland, ook een van dé landen bij uitstek voor de keramisten, wegens o.a. de hele Westerwald-regio met kwalitatieve klei in de ondergrond, worden ook behoorlijk wat mooie markten gehouden, zoals in juni in Höhr-Grenzhausen, de thuishaven van Fritz Rossmann die hier een workshop met porselein gaf. Nederland, op dat en nog andere vlakken soms een beetje het kleine broertje van Duitsland, kan je ook een aantal mooie markten bezoeken: Maaseik in juni, Dordrecht in oktober, het indrukwekkende Keramisto in Milsbeek in september, de tweejaarlijkse Goudse keramiekdagen en de evenementen in het historische Delft. Ik vergeet hier zeker nog een aantal mooie markten op mijn lijstje...

België hinkt een klein beetje achterop. Uiteraard hebben we het grootse evenement in het Waalse Andenne, de keramiekbiënnale waarbij in de gehele stad overal exposities zijn en een grote markt met zeer kwalitatieve keramiek. Maar hier in Vlaanderen, komt het wat trager op gang. Sinds enkele jaren is er een markt in Wachtebeke, die in 2010 verhuist naar Wippelgem, of all places, het wordt even zoeken met de GPS, maar misschien krijgt het wel terug het "kasteelallure" waarin de eerste edities zich baadden toen Beervelde de honneurs waarnam...

Zoals hogerop vermeld, is Duitsland een bakermat voor de keramiek en in het kleine Duitse stukje België ligt Raeren, waar naast het interessant keramiekmuseum ook tweejaarlijks een keramiekmarkt gehouden wordt. Deze laatste vindt plaats in september, ook dit jaar. Tijdens mijn eerste bezoek, was ik behoorlijk onder de indruk van het werk van Atelier Hasenberg. Tot op dat moment had ik niet veel meer gezien dan de witte, bruine en roodbruine huid van de naakte klei en de frisheid aan kleuren in het werk van dit Duitse koppel bracht me wat van mijn stuk. Als student was ik een tijd lang fan geweest van the Memphis style ontstaan rond de grote Oostenrijks-Italiaanse architect-designer Ettore Sottsass. Hij wilde het ontwerpen van het belemmerende juk van de industriële fabrikatie-druk ontdoen, onder het motto: “Don’t take design too seriously”, d.m.v. het gebruik van "ordinaire" basic vormentaal en fel kleurgebruik.

In 1978, Sottsass was al ruim 60 (een late maar productieve midlife?), schaarde hij een groep twintigers om zich heen. De stijl kreeg zijn naam vanuit een liedjestekst van Bob Dylan: "Stuck Inside of Mobile (With the Memphis Blues Again)" en ontstond bij het ontwerpen van een meubel- en verlichtingslijn, geïnspireerd op rock-and-roll, (P)op-Art, Elvis (Memphis is de geboorteplaats van The King), de Amerikaanse suburbs en anderzijds Egypte, de farao's en de god van de kunsten, Ptah (in Memphis, hoofdstad van het oude Egypte, stond de tempel van die god) . Experimenten met niet voor de hand liggende materialen, historische vormentaal, wereldse leopardprints en stripmotieven in de kleuren van Gaudi, flirtten onbeschaamd met de kitsch in de wereld van design, waar tot dan toe hautain 'bon ton, bon chic, bon genre' gesofisticeerd de scepter zwaaide. (Welgeteld één keer heb ik zelf een daarop geïnspireerd ontwerp ingediend, mijn punten bewezen dat ook in onze opleiding dergelijk gedrag niet echt werd geduld...)

Maar Sottsass kwam er wel een vijftal jaar zeer succesvol mee weg, tot hij de groep verliet, op het hoogtepunt van de roem, om zich terug ten volle op de architectuur toe te leggen.

Maar, de keramiek dus. Hierboven staat een keramisch object (suikerpot?) van Matteo Thun, Nefertiti. Bovenaan het artikel staat een theepot uit dezelfde reeks. De jonge architect bracht verschillende keramische ontwerpen uit tijdens de Memphibeweging waarvan hij medeoprichter was.

En daar, op die markt in Raeren, maakten de vrolijke felle kleuren in combinatie met ritmische zwart-wit motieven de herinneringen aan die periode in mij wakker, op de stand van Ines en Christoph. Ines is keramiste, Christoph de schilder. Speelse keramiek.



Hun kopjes worden mijn "eerste kop van de... week? ... maand? van De Koploper": (sinter-)engobes op basis van kleurrijke body stains en hier en daar een vleugje transparant glazuur, meestal functioneel gericht.

Sgrafitto.

De techniek van het krassen. Het heeft me tot nu toe niet echt zo veel gezegd. In het kader van de workshop van het werken met engobe heb ik het wel eens geprobeerd, maar echt mooie resultaten verkreeg ik niet.
Tot ik deze ochtend weer eens even een keramisch begrip intypte, liet Googlen en op deze site terecht kwam: Moon Willow Studio . Megs Waterous, een vrouw veronderstel ik, maakt keramisch werk dat voor een groot deel onder die noemer valt. En wat voor werk!

Eerst even uitleggen wat sgrafitto is. De term betekent krassen. De meest eenvoudige vorm is het inkrassen van motieven in de leerharde klei. In een volgend stadium kan je eerst een gekleurde laag aan gaan brengen op je ongebakken werkstuk, een gekleurde sliblaag (pure ingekleurde klei, liefst dezelfde als je werkstuk, maar zeker zonder chamotte, met een kleurend oxide of een body stain) of (sinter)engobe (een soortgelijk recept waarbij een klein of groter gedeelte van de klei vervangen is door glasvormers en eventueel smeltmiddelen, maar nog steeds onvoldoende om van een glazuur te spreken). Engobes geven een mat oppervlak. Om de kleuren intenser te krijgen, kan je er achteraf nog een transparant glazuur over leggen.

Tot zo ver het zuiver technisch gedeelte van het verhaal.
De gekleurde lagen op elkaar maken het wel mogelijk om daarmee te gaan spelen. Als je doorheen de bovenste laag krast, komt de onderliggende tevoorschijn. Met leerharde en dus ongebakken klei komt dan de kleur van de klei in die groeven. Je kan dit 'netjes' gaan doen, zoals een glasraam, maar je kan ook speels 'gewoon' wegkrassen, zonder gelijke diepte aan te houden.
Dan krijg je dynamische werkstukken zoals je hier ziet.

Ook in glazuurlagen over elkaar kan je gaan krassen om de ene laag doorheen de andere te halen. Daarover later wel eens meer, als ik weer eens een andere keramist vind die daarmee mooie dingen maakt...

Juweeltjes

Het is zaterdag en gelukkig is het mooi weer. En even blij was ik dat het wat regende vorige week. De jeugd kon weer aan de schoolbanken wennen, zonder te veel heimwee en afleiding naar het zonnige strand, blote buiken en blote tenen... Ze hebben het verdiend, nu zo'n mooi weekend.

Zaterdagavond, mooie jurkjes en frivole bloesjes, een mooi juweeltje rond je hals en aan je oren...

Na 2 jaar juwelencursus heb ik zo ongeveer voor elke outfit het gepaste setje.

Het is weer zo ver, cursussen, nieuwe dingen leren. In de cursus "JUWELEN IN PORSELEIN EN AGAAT" leer je zelf hoe je klei kan inkleuren met kleurpigmenten of body stains, hoe je agaat moet verwerken, je gaat aan de slag met vlasporselein, allerlei kleine vormpjes maken... Ook juweeltjes in raku-klei ga je maken en mee stoken. Eigenlijk komen er een heleboel technieken aan bod die je ook voor allerlei andere projecten kan toepassen. Met deze sieraadjes kan je ook tot andere resultaten komen dan "enkel" een halsketting of een oorbel.

Eind volgende week zet ik enkele foto's op de blog van wat ik er momenteel zelf mee maak.

Maar voorlopig hou ik het bij een mooi setje voor vanavond...

Inschrijven voor de cursus kan nog steeds.

Kleur.

In mijn studententijd heb ik les gekregen van Walter Leblanc. Het was een boeiende man. Zijn naam bewijst hoe grillig het spel van het lot kan zijn. Walter Leblanc, "de witte" ter verduidelijking, heeft ons toen heel veel geleerd over kleur en de interactie met licht en structuur. Zijn opdrachten vielen onder practijk, maar ze vroegen zeer veel inzicht en research.

Via hem kwam ik ook met mijn neus in een van de grootste kleur-bijbels terecht: Colour (of wat dacht u?), samengesteld door prominente kleurexperts, psychologen, architecten, kunstenaars en ontwerpers en vertaald als ... Kleur (of wat dacht u?) door Dr. J. Walraven. Mensen van mijn generatie, en nu voel ik mij heel oud met deze zinssnede, die ook maar iets met kunst of zoals in mijn geval met ontwerpen te maken hebben gehad, koesteren vast nog een exemplaar van dit naslagwerk in hun boekenkast... naast het klassiek erkende werk van Johannes Itten over de kleurenleer, de relatie tussen kleur en kunst.
Het eerste is een groot en zwaar boek, onvoorstelbaar dat je zo veel over kleur kan vertellen. Maar de eerste regel van de inleidende tekst op de flap zegt alles: "Kleur wordt wel het meest potente middel tot communicatie en waarneming genoemd." Mooi is het ook dat er aandacht wordt besteed aan de fysisch theoretische benadering, gesteund op de theorieën van Newton, naast de benadering van Goethe, die als kunstenaar en verklaard tegenstander van de vorige, kleurbeleving centraal zette. Als we heel even de eerste volgen, dan blijkt dat kleur, net zoals tijd, voor een deel een fictieve ervaring is, zodat hij dan de vingertoppen van zijn tijdgenoot, de tweede, kan aanraken. Kleur is iets wat voorwerpen, structuren en allerlei eigenschappen van ondergronden doen met het licht dat als een bundel van stralingen met verschillende frekwenties en golfbewegingen door de zon wordt uitgezonden en je hebt een (goed werkend) oog nodig om deze informatie te vertalen. Het wordt al gauw heel theoretisch als we hier verder over gaan nadenken en lezen, maar, om het heel simpel te stellen, de zon of de lamp hebben we nodig als bron, een voorwerp met zijn textuur als vervormer en een oog als ontvanger.
Onze ogen staan niet los van ons lichaam, ze hebben interacties met andere ervaringen.

Kleur is zeer innig met ons en onze culturen verbonden. Vele primitieve stammen beschilderen hun lijf met "oorlogskleuren" alvorens ten strijde te trekken, vele godsdiensten scharen zich rond hun eigen kleurensymboliek. De natuur dan weer heeft ons geleerd dat een eetbare appel groen, rood of geel is. Een blauwe? Tja, dan denken we niet langer aan voedsel, maar meer aan kunst of zo. Rood, zo zit het in de genen, maakt ons alert, het kan afschrikken, zoals de rode kleur van bepaalde kikkers roofvogels moeten afschrikken, maar het kan ook opwinden, een eigenschap die veel terug komt in de erotiek. Kleuren kunnen misleiden, verhullen en onthullen, suggereren of uitschreeuwen... Het is een bouwsteen voor kunstenaars.

Kandinsky

De mensheid is al in vroege tijden op zoek gegaan om zich meester te maken over dit fenomeen. Van schilderingen zoals in de grotten van Lascaux in de Dordogne, waar de maker(s) slechts beschikten over 3 pigmenten: rode en gele oker (ijzerverbindingen) en mangaan, en eventueel wit door de calcietkristallen, tot het rijke pallet van het traditionele Indiase textiel.

In de Japanse taal wordt aan kleuren die met pigmenten worden verkregen, het achtervoegsel "wrijf" toegevoegd: sabi-suri (roest-wrijf), hai-suri (as-wrijf)... Kleurpigmenten geven hun magie enkel prijs bij het wrijven. Hogere omgevingstemperaturen zorgen voor rijkere vegetatie, waaruit volgt dat er veel meer geëxperimenteerd kan worden en daarom vind je in warmere landen traditioneel een veel rijker kleurenaanbod.

In het noordelijk halfrond zijn de ogen gewend aan grijze, groene en bruine aarde- en pasteltinten en het harde, contrasterende spel van wit en zwart, heel typerend in onze voorkeuren naar kledij en huisinrichting toe. In het Zuiden komen warme, rijke en heldere kleuren voor, alle tinten in alle schakeringen.

Eergisteren nog kreeg ik een dame in de winkel die aan het experimenteren was gegaan met haar (dure!!) verfpigmenten op biscuit en in glazuur. Ze vertelde dat het haar verwonderde dat alles weggeschroeid was. Inderdaad, de kleurpigmenten die in verf en de kunststofindustrie gebruikt worden, zijn niet bestand tegen de hoge keramische temperaturen. De meeste plastics worden verwerkt bij temperaturen die nauwelijks 300°C halen, terwijl we voor keramiek al gauw over 700°C spreken, minimaal.

Sommige mensen werken beelden af met boenwas en aanverwante producten die niet meer gebakken hoeven te worden en daar kan je dan kleur aan toevoegen die uit deze familie komt. De toestand van het pigment is statisch, moleculair gezien.

Maar keramiek, dat is een chemisch proces, er treedt een structurele verandering op tijdens het verhitten. Laagbakkende onderglazuren hebben al ongeveer de kleur die ze na verhitting zullen krijgen. Dat komt omdat deze producten gedeeltelijk bestaan uit vermalen reeds gebakken verbindingen. Maar "echte" glazuren, komen vaak groen of roze uit de emmer en bruin of blauw uit de oven.


Klanten zijn wel eens wantrouwig als ik hen een roze poeder meegeef en beloof dat het blauw glazuur zal worden... En dat is dan nog maar het tipje van de sluier die de alchemie van het keramisch proces omhult.


Hetzelfde doet zich voor met pigmenten, kleurmengsels of bodystains. De kleur die je in het potje ziet, kan nog altijd wat veranderen door de hoge temperaturen van de keramische oven. Echter, het is vaak zo dat deze pigmenten op lagere temperaturen dan weer niet helemaal tot hun recht komen en ofwel een laagje transparant glazuur vragen, of een verhitting tot 1200°C en meer.

Op mijn voorlopige De-Koploper-kleiwinkel-site/blog kan je een artikeltje lezen over het gebruik van kleurpigmenten en bodystains. Lees meer.

Tot mijn vreugde blijkt er een voorzichtige tendens naar meer kleurgebruik in de keramiek te zijn. Enfin, toch te merken in de verkoop van de klaargemaakte glazuren en pigmenten. Een overwegend wit interieur kan heel ruim en rustgevend overkomen, gedurfd kleurgebruik zegt iets meer over de personaliteit van de bewoners. Ik vind kunstenaars heel dapper als ze durven afstappen van het veilige wit-zwart-rood-trio.

Maar wat doen we nu met de onzekere keramist die mij twijfelend vraagt wat ik zou doen? Naar waarheid kan ik alleen zeggen dat ik zo veel mogelijk specialist probeer te zijn om te begeleiden in de keuze van je product om te kleuren naar het effect dat je wil bereiken d.m.v. glazuur, onderglazuur, kleurpigment, engobe... maar ik alles behalve kenner ben om kleurkeuzes te maken voor een ander. Ik heb het al meer dan moeilijk genoeg met het nemen van mijn eigen beslissingen...

Informatie

Even vermelden dat je op onderstaande link info kan vinden over volgende onderwerpen:

• Wat is draaiklei en welke soorten kan je kopen in De Koploper?
• Nieuw artikel om te decoreren: de MULTIPEN.
• Wat zijn kleurmengsels en body stains? Gebruik en toepassingen.
• Japans introductiefilmpje van de Shimpo RK-5T
• Link naar de informatieve raku-site van Het Kleihuis, leverancier van de raku-ovens die je bij De Koploper kan vinden.

http://dekoploperklei.blogspot.com/